Folat (Folik Asit)

Genel Bakış

Folat (B-9 vitamini) kırmızı kan hücrelerinin oluşumu, sağlıklı hücre gelişimi ve fonksiyonu için oldukça önemlidir. Özellikle gebelik döneminin ilk aylarındaki alımı, beyin ve omurgada oluşabilecek doğum kusurlarının riskini azaltmak açısından kritiktir.

Folatın başlıca kaynakları; koyu yeşil yapraklı sebzeler, fasulye, bezelye ve kabuklu yemişlerdir. Folat açısından zengin meyveler ise portakal, limon, muz, kavun ve çilektir. Folatın sentetik formu, gebelik döneminin en önemli vitaminlerinden biri olan folik asittir. Folik asit; tahıllar ve makarnalar çeşitleri başta olmak üzere zenginleştirilmiş birçok gıdada bulunmaktadır.

Folat veya folik asit bakımından fakir bir diyet, folat eksikliğine yol açabilir. Ayrıca folat eksikliği, besinlerin ince bağırsaktan emilimini bozan çölyak gibi hastalıklara sahip kişilerde de ortaya çıkabilmektedir.

Yetişkinler için önerilen günlük folat alım miktarı 400 mikrogramdır (mcg). Gebelik planlayan veya gebe kalabilecek yaştaki yetişkin kadınlarda ise günde 400 ila 800 mcg folik asit alımı önerilmelidir.

Kanıt

Folat ve oral folik asit takviyelerinin aşağıdaki durumlarda kullanımı ile ilgili araştırmalar şunları göstermektedir:

  • Doğum kusurları: Araştırmalar, folik asit takviyelerinin nöral tüp defekti nedeniyle oluşabilecek doğum kusurlarını önleyebileceğini göstermiştir. Doğum öncesi süreçte günlük olarak vitamin alımına, ideal olarak gebe kalmadan üç ay önce başlamak, kadınların bu temel mikrobesini yeterince almasını sağlamaya yardımcı olabilir.
  • Folik asit eksikliği: Yetersiz beslenme kaynaklı folat eksikliği oral folik asit takviyeleri ile tedavi edilir. Bu tip bir eksiklik, çeşitli tahıl ürünleri ve makarnaların folik asit ile zenginleştirilmesi sayesinde sorun olmaktan çıkmıştır.
  • Kalp ve kan damarı hastalıkları ve felç: Folikasit, B-6 ve B-12 vitaminleri ile birlikte kandaki yüksek homosistein seviyelerini kontrol etmeye yardımcı olur. Yüksek homosistein seviyeleri, kardiyovasküler hastalık riskini artırabilir.
  • Kanser: Bazı araştırmalar folatın çeşitli kanser türlerinin riskini azaltabileceğini düşündürmektedir.
  • Depresyon: Bazı kanıtlar folik asidin depresyon tedavisinde yardımcı olabileceğini göstermektedir.
  • Demans: Demansı önleyebilmek için folik asit takviyelerinin kullanımını destekleyecek yeterli kanıt yoktur.

Sonuç olarak

Genellikle güvenli

Çoğu insan için en iyi folat alım yolu beslenmedir. Dengeli beslenme, genellikle ihtiyacınız olan her şeyi sağlar. Bununla birlikte, gebelik planlayanlar, gebeler veya emziren kadınlar için folik asit takviyesi önerilir.

Folik asit takviyeleri, folat emiliminde problem olanlarda veya yetersiz beslenenlerde eksikliğin giderilmesine yardımcı olabilir.

Güvenlik ve yan etkiler 

Oral olarak uygun dozlarda kullanıldığında, folik asit muhtemelen güvenlidir.

Oral folik asit kullanımı aşağıdaki yan etkilere neden olabilir:

  • Ağızda kötü tat
  • Mide bulantısı
  • İştah kaybı
  • Bilinç bulanıklığı
  • Konfüzyon
  • Sinirlilik
  • Uyku düzeninde bozukluk

Alerjisi olan kişilerde folik asit kullanımı aşağıdaki gibi alerjik reaksiyonlara sebep olabilir:

  • Ciltte döküntü
  • Kaşıntı
  • Kızarıklık
  • Nefesalmada zorluk

Folik asidin fazlası idrarla atılmaktadır.

Yüksek folat alımı, nörolojik etkileri geri dönüşümsüz hale gelene kadar B-12 vitamin eksikliğini maskeleyebilir. Bu durum, hem folik asit hem de B-12 vitamininin günlük alınması gereken dozunun %100’ünü içeren bir takviye alınarak giderilebilir.

Etkileşimler

Olası etkileşimler şunlardır:

  • Antikonvülsanlar: Fosfenitoin(Cerebyx), fenitoin (Dilantin, Phenytek) veya primidon (Mysoline) ile birlikte folik asit almak ilacın kandaki konsantrasyonunu azaltabilir.
  • Barbiturat: Merkezi sinir sistemi depresanı (barbitürat) olan bir ilaçla folik asit almak ilacın etkinliğini azaltabilir.
  • Metotreksat(Trexall): Kanseri tedavi etmek için kullanılan bu ilaçla birlikte folik  asit almak, ilacın etkinliğini değiştirebilir.
  • Pirimetamin(Daraprim): Bu antimalaryal ilaçla birlikte folik asit almak ilacın etkinliğini azaltabilir.

Çevirmen: Mehtap Özkanlı
Editör: Kurtuluş Öztürk

Kaynak: Mayo Clinic

 

Paylaşmak Güzeldir:

İlginizi Çekebilir