Son yıllarda gündemi meşgul eden birçok hastalık olsa da özellikle psikolojik kökenli olanların her geçen gün biraz daha ön plana çıktığı görülmektedir. Bu hastalıkların nedenleri araştırıldığında ise çeşitli besin ögelerinin sürece olan etkileri dikkat çekmektedir.

Yeni yazı dizimizin bu ilk makalesinde belki de en meşhur psikolojik rahatsızlık olan depresyonu ve onun D vitamini ile ilişkisini ele alacağız.

Depresyon Nedir?

Depresyon; düşünceleri, duyguları, ruh halini ve fiziksel sağlığı etkileyen kronik bir mental hastalıktır (1). Aynı zamanda depresyon, kişinin daha önce zevk aldığı durumlardan artık eskisi kadar zevk alamaması ile kendini gösteren bilişsel ya da fiziksel olarak kendini enerjisiz hissetme, karamsarlık ve işlevselliğinin azalmasıyla seyreden bir psikolojik hastalık olarak da tanımlanmaktadır (2).

Depresyonun Nedenleri

Depresyon etiyolojisi üzerinde etkili birçok faktör vardır. Bunlar; çevresel, genetik, biyolojik ya da psikolojik olabilir. Duygu durum bozukluklarının oluşması sürecinde de işte bu faktörlerin etkili olduğu bilinmektedir (3). Özellikle biyolojik faktörler konusunda diyetin önemli bir etkisi bulunmaktadır. Konuyla ilgili yapılan çalışmalarda hem makro hem de mikro besin öğelerinin depresyonda etkili olabileceği görülmüştür. En çok konuşulan besin ögelerinden biri ise kuşkusuz D vitamini olmuştur.

D Vitamini ve Depresyon

D vitamini besinlerden alınabildiği gibi güneş ışığı aracılığıyla vücut tarafından da üretilebilir. Bu kaynaklardan elde edilip D2 ve D3 formları olarak adlandırılan iki tür D vitamini vardır.

D vitamini ve depresyon arasındaki ilişki incelenirken güneş ışığı aracılığıyla üretilen D vitamininin depresyon üzerindeki etkisine bakılmış ve yılın en karanlık zamanlarında ortaya çıkan mevsimsel duygulanım bozukluğu (SAD) ile ilişkili olduğu bulunmuştur (4).

Hollanda’da 65 yaş ve üstü nüfus için yapılan popülasyon temelli bir kohort çalışmasında hem majör depresyonun hem de minör depresyonun daha düşük D vitamini (25(OH)D) seviyesi ile ilişkili olduğu görülmüştür. Yaş, cinsiyet, beden kütle indeksi (BKI), sigara içme durumu ve bir dizi tıbbi durum kontrol edildikten sonra da bu ilişki hala anlamlılığını korumuştur. Çin’de yapılan kesitsel bir çalışmada ise 3262 orta yaşlı ve yaşlı Çin vatandaşı incelenmiştir. Hollanda’da yapılan çalışmanın aksine burada depresif semptomlar ile D vitamini arasında herhangi bir ilişki bulunamamıştır (4).

D vitamini eksikliğinin depresyon ile ilişkili olduğunu gösteren kanıtlar gün geçtikçe artmaktadır (5). Örneğin, Birleşik Krallık verilerine göre gençlerde depresyonun hızla arttığı görülmekte ve nedenlerinden birinin D vitamini eksikliği olduğu düşünülmektedir. Bu durumun da katkısıyla, İngiltere’de okul çocuklarında D vitamini düzeylerini ölçmek zorunluluk haline getirilmiştir (6-7).

Cui ve arkadaşlarının 2015 yılında yaptığı bir çalışmada, D vitamini eksikliğinin, diğer faktörlerle sinerjik davranarak depresyonun hem başlangıcı hem de ilerleyişi için zemin hazırlayabileceği öne sürülmüştür (8). Patrick ve arkadaşları 2015 yılında yaptıkları bir çalışmada ise D vitamininin bir diğer önemli işlevi olan, serotonin oluşumunun kontrolü üzerinde durmuşlardır. Bunun, D vitamini eksikliği ile depresyon arasındaki bağlantının bir başka nedeni olabileceği belirtilmiştir (19).

Bir dizi çalışma postpartum depresyon (PPD) ve D vitamini ilişkisi incelenmiştir. Yapılan 7 çalışmada D vitamini seviyeleri gebelik sırasında ve doğumdan 24 saat sonra ölçülmüştür. Bu sayede postpartum depresyon gelişme riski ile bağlantılı olup olmadığı anlaşılmaya çalışılmıştır. Biri hariç tüm çalışmalarda, düşük D vitamini seviyelerinin PPD oluşumu ile ilişkili olduğu gösterilmiştir (10). Birkaç preklinik çalışmada ise D vitamini uygulamasının antidepresif ve anksiyolitik benzeri etkilere yol açabileceği gösterilmiştir. Fakat bu sonuçlara rağmen altta yatan mekanizmalar aydınlatılamamıştır (11). Kış depresyonunun incelendiği bir çalışmada D vitamini seviyeleri <40 nmol/L olan 6 kadın incelenmiş ve katılımcılara Beck Depresyon Ölçeği uygulanmıştır. Daha sonra 5000 IU D vitamini haftada 1 kez olmak üzere yapılmıştır. Sekiz hafta sonunda Beck Depresyon Ölçeği tekrar uygulandığında depresyon skorlarında ortalama 10 puanlık bir düşüş olduğu görülmüştür (12). Ergen kızlarda yüksek D vitamini takviyesinin depresyonu nasıl etkilediğini görmek için yapılan başka bir çalışmada, 940 genç kız 9 hafta boyunca 50.000 IU/hafta dozunda D3 vitamini almıştır. 9 haftalık D vitamini takviyesinden sonra, hafif, orta ve şiddetli depresyon skorlarında önemli bir azalma olduğu görülmüştür (13).

Sonuç olarak, D vitamini ve depresyon arasındaki ilişkiyi anlamak için birçok çalışma yapılmış ve çoğunda düşük D vitamini seviyelerinin depresyon oluşumu ile bağlantılı olduğu gösterilmiştir. Buna rağmen, D vitamini takviyesinin depresif semptomlar üzerindeki etkilerini inceleyen az sayıda çalışma bulunmaktadır. Eldeki veriler, depresyon ve D vitamini arasındaki mekanizmalarda anlaşılmayan kısımlar olduğunu ve çok daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir.

 

Yazar: Simay Balbakan

Editör: Kurtuluş Öztürk

Kaynak:

1.Jia, J., Cheng, J., Ni, J., & Zhen, X. (2015). Neuropharmacological actions of metformin in stroke. Current Neuropharmacology13(3), 389-394.

  1. Çelik, F. H., & Hocaoğlu, Ç. (2016). Major depresif bozukluk’tanımı, etyolojisi ve epidemiyolojisi: Bir gözden geçirme. Çağdaş Tıp Dergisi6(1), 51-66.
  2. Sulukaya, A. (2019). Depresyon tanısı almış olan bireylerle sağlıklı bireylerin gıda tüketiminin karşılaştırılması(Doctoral dissertation).
  3. Parker, G. B., Brotchie, H., & Graham, R. K. (2017). Vitamin D and depression. Journal of affective disorders208, 56-61.
  4. Berridge, M. J. (2017). Vitamin D and depression: cellular and regulatory mechanisms. Pharmacological reviews69(2), 80-92.
  5. Kerr, D. C., Zava, D. T., Piper, W. T., Saturn, S. R., Frei, B., & Gombart, A. F. (2015). Associations between vitamin D levels and depressive symptoms in healthy young adult women. Psychiatry research, 227(1), 46-51.
  6. Polak, M. A., Houghton, L. A., Reeder, A. I., Harper, M. J., & Conner, T. S. (2014). Serum 25-hydroxyvitamin D concentrations and depressive symptoms among young adult men and women. Nutrients6(11), 4720-4730.
  7. Cui, X., Gooch, H., Groves, N. J., Sah, P., Burne, T. H., Eyles, D. W., & McGrath, J. J. (2015). Vitamin D and the brain: key questions for future research. The Journal of steroid biochemistry and molecular biology148, 305-309.
  8. Patrick, R. P., & Ames, B. N. (2015). Vitamin D and the omega‐3 fatty acids control serotonin synthesis and action, part 2: Relevance for ADHD, bipolar disorder, schizophrenia, and impulsive behavior. The FASEB Journal29(6), 2207-2222.
  9. Amini, S., Jafarirad, S., & Amani, R. (2019). Postpartum depression and vitamin D: A systematic review. Critical reviews in food science and nutrition59(9), 1514-1520.
  10. Casseb, G. A., Kaster, M. P., & Rodrigues, A. L. S. (2019). Potential role of vitamin D for the management of depression and anxiety. CNS drugs33(7), 619-637.
  11. Parker, G. B., Brotchie, H., & Graham, R. K. (2017). Vitamin D and depression. Journal of affective disorders208, 56-61.
  12. Bahrami, A., Mazloum, S. R., Maghsoudi, S., Soleimani, D., Khayyatzadeh, S. S., Arekhi, S., … & Ghayour-Mobarhan, M. (2018). High dose vitamin D supplementation is associated with a reduction in depression score among adolescent girls: a nine-week follow-up study. Journal of dietary supplements15(2), 173-182.
Paylaşmak Güzeldir:

İlginizi Çekebilir